Istorijat Arhiva:::

Gradska državna arhiva, 1951-1957.

REŠENjE

1. U gradu Zaječaru osniva se Gradska državna arhiva, kao ustanova Narodnog odbora grada Zaječara.
2. Teritorijalno područje novoosnovane Gradske državne arhive sačinjavaju:
   a) gradovi van sastava sreza: Zaječar, Bor i Negotin i
   b) srezovi: zaječarski, timočki, boljevački, borski, krajinski, negotinski, brzopalanački, ključki i porečki.
3. Osnovni zadaci novoosnovane Gradske državne arhive jesu:
   - da sistematski prikuplja i uvećava zbirke istorijsko-arhivskog materijala;
   - da sređuje prikupljeni materijal na način propisan u čl. 33 Zakona o državnim arhivama;
   - da naučno obrađuje i objavljuje istorijsko-arhivski materijal koji se nalazi u njenoj zbirci;
   - da se stara o zaštiti istorijsko-arhivskog materijala van državnih arhiva, vrši inspekciju stanja u kome se nalazi i izdaje obavezna uputstva za njegovo čuvanje;
   - da pruža svoju stručnu pomoć arhivama društvenih organizacija;
   - da izlaganjem istorijsko-arhivskog materijala neposredno i pregledno pokaže pojedine epohe i događaje iz prošlosti i omogući građanima stvaranje pravilnog suda o njima;
   - da doprinosi podizanju naučnog i tehničkog kadra u arhivističkoj struci.
4. Finansiranje Gradske državne arhive do kraja 1951.godine vršiće se iz budžeta bivšeg Arhivskog središta, koji se nalazi u sklopu budžeta GNO-a u Zaječaru.
   Narodni odbor grada Zaječara, 10. decembra 1951. godine, br. 25783/51.

Predsednik IO-a Predsednik zasedanja,
M. Valović, s.r. Dragoljub Milivojević, s. r.

Zgrada u kojoj je smeštena Gradska državna arhiva nalazi se u Ulici kajmakčalanskoj br.2. Sazidana je između Prvog i Drugog svetskog rata, od tvrdog materijala, na spratu, sa vrlo lepim izgledom spolja. Prostorije su svetle, suve i udobne za potrebe arhive. Ima ih 12 u prizemlju i 12 na spratu. Od ovih, Arhivi je ustupljeno desno krilo - prizemlje, sa tri prostorije, docnije i celo krilo sa šest prostorija. Od dobijene, u prvo vreme, tri prostorije, jedna je služila za kancelariju Arhiva, ostale dve kao depo za prijem i škartiranje dolazećeg arhivskog materijala.
Sa pretapanjem Arhivskog središta u Gradsku državnu arhivu i dobijenim novim budžetom za 1952. godinu u ukupnom iznosu od 699.000 dinara, od kojih 330.000 za lične, 204.000 za materijalne i 165.000 za funkcionalne izdatke, i sa postojećim brojem službenika poboljšan je i rad u Arhivi i rad na terenu. Broj fondova se uvećava. Povećava se i broj službenika.

Godine 1952. formira se Arhiv u Negotinu, tako da se teritorija koju pokriva Gradska državna arhiva u Zaječaru smanjuje i obuhvata srezove: zaječarski, borski, boljevački i timočki. Iste godine, 31. jula, Arhivi je usledio akt GNO-a da služba dotadašnjem upravniku Milanu Rašiću prestaje, i da će dužnost upravnika privremeno, do postavljenja novog lica, primiti Danilo Nanović, službenik iste arhive. Četrnaestog avgusta izvršena je primopredaja upravničke dužnosti između dotadašnjeg upravnika Milana Rašića, kome je služba otkazana i Danila Nanovića, službenika Arhive. Od toga dana pa do 3. februara 1953. godine upravničku dužnost vršio je Danilo Nanović. Danilo. Dolazi do čestih kadrovskih promena u periodu od svega tri godine, od 1952 do 1955. na mestu upravnika.
U to vreme Arhiva je raspolagala sa petnaest jakih fondova, prilično sređenih i smeštenih u depou. Dragoceni arhivski materijal za buduća naučna proučavanja koji je velikim zalaganjem upravnika Rašića prikupljen, a evidentirana je 1561 registratura. 
Članovi Arhivskog saveta bili su u to vreme:

• Mića Stanković, direktor Radio stanice,
• Milan Rašić, penzioner, 
• Nada Popović, profesor Gimnazije,
• Rade Panajotović, nastavnik istorije,
• Aleksandar Žikić, nastavnik Ekonomske škole,
• Vekoslav Popović, direktor Muzeja,
• Dragoljub Milosavljević, sudija u penziji,
• Nenad Đorđević, advokat,
• Dragica Tasić, nastavnik istorije,
• Dušan Adamović, profesor,
• dr Hadži Pavlović, lekar,
• Đorđe Cvetanović, učitelj, 
• Stoimen Cvetković, učitelj u penziji,
• Svetislav Prvanović, nastavnik u penziji, 
• Ilija Radović, sudija, 
• Steva Đorđević, nastavnik,
• Života Radosavljević, profesor.

No, iako se očekivalo da će Arhivski savet pružiti punu pomoć u radu mladom upravniku Nanoviću, nije se došlo do željenih rezultata. Arhiva, i pored svakog nastojanja, bila je ostavljena sama sebi.
Ništa bolje stanje nije bilo i sa poverenicima u gradovima i sreskim mestima. Veza između poverenika i Arhiva, koju je uspostavio bivši upravnik Rašić, potpuno je prekinuta.

Povećan je i broj prostorija, tako da sada Arhiva ima celo desno krilo sa šest prostorija, koje zadovoljavaju potrebe, jer su dva odeljenja uzeta za kancelarije, jedno za biblioteku-čitaonicu, a ostala tri za smeštaj dolazećeg materijala.
Sa osobljem od četiri službenika, iako novim i nestručnim, Arhiva je u 1953. godini krenula ponovo napred. Pristupilo se reorganizaciji posla, izvršena je podela rada i oformljena su tri odeljenja:

• odeljenje naučne obrade materijala, kojim rukovodi upravnik Predrag Tasić,
• odeljenje naučno-tehničke obrade, kojim rukovodi Božidar Nikolić, službenik sa službenikom Jovanom Vučićem i
• biblioteka-čitaonica, kojom rukovodi Mirjana Janković, koja, ujedno, obavlja dužnost režisera i daktilografa.

Nabavljen je i dobar broj odabranih knjiga za biblioteku i izvršena klasifikacija svih knjiga u biblioteci. Po granama biblioteka je imala: 

• istorijski deo,
• pravni deo,
• ekonomski deo,
• Timočka krajina,
• marksističko-politički deo i
• priučno-naučni deo.

Izvršena je signatura i sve su knjige numerisane i uvedene u odnosne knjige inventara.
U čast desetogodišnjice oslobođenja Zaječara, maja 1954. godine, u Arhivu je priređena izložba arhivskih dokumenata. Ovo je bila prva izložba dokumenata ove vrste. Prema evidenciji, izložbu je videlo 2400 posetilaca i ostavila je lep utisak.